Biomarkery i kwasy są charakterystyczne dla różnego rodzaju pożywienia np. lipidy (tłuszcze, woski, sterole), kwas mlekowy, skwalen i zachowują się na ściankach naczyń ceramicznych. Dzięki zaawansowanym badaniom fizyko-chemicznym można je oznaczyć i wnioskować czy pochodzą z jakiegoś pożywienia czy prac gospodarskich (np. produkcji oleju czy dziegciu).
Wybrane fragmenty naczyń z badań w Puszczy Boreckiej zostały wysłane do Instytutu Chemii Ogólnej i Ekologicznej na Politechnice Łódzkiej. Tam pod kierownictwem prof. dr hab. inż. Joanny Kałużnej-Czaplińskiej poddano je analizie z zastosowaniem techniki chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). Oznaczono różne kwasy (tłuszczowe, żywiczne, mlekowy, szczawiowy), alkohole tłuszczowe, sterole np. lanosterol i cholesterol, związki aromatyczne np. wanilina, związki terpenowe, reten czy glicerol. W jednej próbce zachował się kannabidiol (CBD).
Ustalono, że naczynia mogły mieć wcześniej kontakt z mlekiem/produktami mlecznymi, zbożami, nasionami, ziołami, żywicami i olejkami roślinnymi. Kwas mlekowy może wskazywać na fermentację lub przechowywanie mleka/produktów mlecznych, warzyw lub napojów, a glicerol jest uznawany za produkt uboczny fermentacji (np. w miodach i piwach). Kwasy żywiczne mogą świadczyć o uszczelnianiu naczyń żywicami, by lepiej przechowywać płyny (np. wodę, oleje). A wraz z wykrytym retenem też na gospodarskie wykorzystywanie żywic, produkcję dziegciu, czy smoły drzewnej. Obecność alkoholi tłuszczowych wskazuje na długotrwały kontakt danego naczynia z tłuszczami zwierzęcymi lub woskami roślinnymi, a kwasy tłuszczowe i pochodne wskazują na obróbkę termiczną (np. gotowanie, podgrzewanie mięsa, tłuszczy czy wosków). Związki aromatyczne i terpenowe mogą świadczyć o używaniu roślin leczniczych, ziół lub kontakt naczynia drewnem/korą. Naczynia ze śladami kannabinoidów mogły służyć do przechowywania lub przetwarzania np. nasion konopi czy oleju konopnego do celów spożywczych, leczniczych albo rytualnych… Lanosterol i cholesterol wskazują na obecność w danym naczyniu tłuszczów pochodzenia zwierzęcego. Kwas azelainowy występuje w niektórych zbożach. Pojawienie się go w próbkach może wskazywać na fermentację olejów roślinnych lub przetworów z nasion roślin oleistych.
Jak widać wyniki analizy są bardzo ciekawe, ale też niejednoznaczne i pozwalające tylko na różnorodne przypuszczenia… 🙂
………………………………………………
Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.
